Climate Change
Kei ‘aonga nai ngaahi ‘ilo tukufakaholo ki he fakamatala ‘Eaˊ?

Nuku‘alofa – Tūsite 21 Nōvema 2017, 7:43pm: ‘Oku fononga atu eni ‘a Tonga ni ‘i he faha‘ita‘u ‘oku toe māfana ange ai mo vela ‘a e ‘eaˊ.

‘Oku angamaheni pē foki ‘i he faka‘osinga mo e kamata‘anga ‘o e ta‘uˊ, ‘i he ‘alu fakataha ‘a e fa’ahi ta’u afā mo e ‘afuˊ, ‘a ia ko e māfana taha kuo a‘u ki ai ‘a e ‘eaˊ ‘i Tonga niˊ ko e tikilī celcius ‘e 30 tupu.

Ko e ma’olunga taha e fua e māfana ‘a e ‘eaˊ ‘aneafiˊ na’e ‘i he tolungofulu pea ‘aho niˊ ‘i he fakamatala ‘ea ‘i he taimi 7 efiafi, ko e ma’olunga taha e fua e māfanaˊ ko e tikili celicius ‘e 29.

Na’e fakahā ‘e he Talēkita ‘o e va’a Fakamatala ‘Ea ‘a Tongaˊ, ‘Ofa Fa’anunu, ko e taimi ma’olunga taha ‘a e māfana e ‘eaˊ, ‘oku fa’a hoko ia ‘i he kamata’anga ‘o e ta’uˊ.

‘Oku lolotonga ngāue ‘a e va’a Fakamatala ‘Eaˊ ke tānaki ‘a e ngaahi ‘ilo tu’ufonua mo tukufakaholo pe traditional knowledge ‘a Tonga ni felāve’i mo e tala matangiˊ, ‘a ia na’e ngāue’aki lahi eni ‘e he kakai Tonga ‘i ono’ahoˊ.

Na’e toki hake mai pē ‘a e fakalakalakaˊ mo e tekinolosiaˊ ki mui ni mai mo e fakalakalaka ‘a e ‘iloˊ mo e akoˊ, kā ko e taimi lahi hono tala ‘a e anga e tu’u ‘a e ‘eaˊ ki he kaha’uˊ, na’e fakafalala pē ia ki he ngaahi ‘ilo tu’ufonuaˊ mo e tukufakaholoˊ.

Ko e kau ngoueˊ na’e ‘i ai pe ‘enau ‘ilo tukufakaholo ke nau tala ‘a e anga e tu’u ‘a e ‘eaˊ pea tatau pē mo e kau folautahiˊ mo e kau toutaiˊ, na’a nau ngāue’aki ‘enau ngaahi ‘ilo ko iaˊ, ko e kāpasa folau ‘i he fononga mo e ngāue ne nau fai ‘ihe kuohiliˊ.

Ko e ngaahi fakamatala pehē ‘oku ngāue ki ai ‘a e Potungāue fakamatala ‘eaˊ ‘o fakataumu’a ke tātānaki mai mo fakatolonga ‘a e ngaahi ‘ilo ko iaˊ pea ‘ikai ngata aiˊ ka ke fakapapau’i ko fē ‘a e ngaahi ‘ilo tukufakaholo ‘oku kei tonu ke ngāue’akiˊ pea fenāpasi mo e ngaahi fakamatala ‘i he ‘ilo fakasaienisi ki he fakamatala ‘eaˊ ‘o hangē ko e fakamtala ‘a ‘Ofaˊ.

Na‘e pehē ‘i he fakamatala ‘a ‘Ofaˊ ko e polokalama ngāue pe ko e project ko eniˊ, ‘oku fai e ngāue fakataha ai mo e Potungāue Akoˊ ke tānaki ia na’a lava ke hoko ko ha me’a ngāue ma’ae ngaahi akoˊ.

‘Oku fakapa’anga ‘a e Project ko eniˊ ‘e he pule‘anga ‘Aositelēliaˊ pea ‘oku kamata ai ‘a e fe’auhi fa’u ‘esei mo e maau ki he ngaahi lautohi pule‘angaˊ ke kakato ki he uike kaha‘uˊ.

‘Oku ‘osi kamata foki mo e ngaahi polokalama felāfoaki he letiooˊ ‘o lele hokohoko ha māhina ‘e 2 pe 3.

‘Oku toe fai foki mo e savea ki he ngaahi motu mei Tokelauˊ ki hono tānaki mai ‘enau ngaahi ‘ilo tu’ufonua ki he anga hono tala e ‘ea ‘i he kuohiliˊ.

Na‘e hā foki ‘i he fakamatala ‘a ‘Ofa Fa‘anunuˊ, ‘oku ‘i ai pē ‘a e faingata’a ‘oku fehangahangai mo e kau ngāue ‘i he ‘ofisi fakamatale’aˊ ‘i he si’isi’i ‘a e lea Tonga ke ne fakamatala’i ‘a e ngaahi fo’i lea fakasaienisi felāve’i mo e fakamatala ‘eaˊ ka ko honau tūkuingataˊ pē ‘oku nau fakahoko ‘aki ‘a e fakatonu mo e liliu lea ‘oku fakahokoˊ.

print

About the author

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

WP-Backgrounds Lite by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann 1010 Wien